Sport dla niepełnosprawnych - zagadnienia ogólne

Niepełnosprawność w życiu człowieka jest czynnikiem znacznie ograniczającym jego sprawność fizyczną lub psychiczną. Początkowo osoby niepełnosprawne w Polsce borykały się z brakiem akceptacji społecznej. Postrzegane były jako „ludzie naznaczeni palcem złego losu, nieszczęśliwi, zgorzkniali, niezaradni, oczekujący zawsze ulgowego traktowania”.

Często określano ich mianem „inwalidów, kalek, ludzi ułomnych”. Takie traktowanie w znacznym stopniu wpływało na ogromne problemy społecznej integracji osób niepełnosprawnych i pełnosprawnych. Istotne zatem stało się znalezienie drogi, która umożliwiłaby tę integrację.

Przełomowym momentem i aspektem integracji społecznej środowiska osób niepełnosprawnych i zdrowych, w Polsce okazało się zapoczątkowanie w latach 50-tych działalności sportowej inwalidów. Aktywność ruchowa i uprawianie sportu okazały się nie tylko skuteczną formą rehabilitacji osób nie w pełni sprawnych, ale również dowodem na to, że „niepełnosprawność jest pojęciem względnym”, a poprzez uprawianie sportu osoby z różnymi dysfunkcjami mogą uzyskać życiową niezależność. A zatem sport stał się skutecznym środkiem przywrócenia ludziom nie w pełni sprawnym kontaktu ze światem, ich reintegracji ze społecznością jako osób pełnosprawnych.

Zmiany gospodarczo-ekonomiczne, a także społeczna asymilacja ideałów psychologii humanistycznej, przyczyniają się do poszukiwania rozwiązań, które umożliwią włączenie osób niepełnosprawnych do wszystkich sfer życia społecznego. Coraz liczniej powstają stowarzyszenia, fundacje, grupy charytatywne, których celem jest wspieranie najsłabszych grup społeczeństwa.

Maksymalne usamodzielnienie osoby niepełnosprawnej, pełne jej zaangażowanie w poprawę swojej sytuacji zdrowotnej, społecznej i zawodowej jest celem wszelkich poczynań rehabilitacyjnych. Osiągnięcie tego celu ułatwia pobyt na turnusie rehabilitacyjnym. Szczególną rolę w tym zakresie spełniają programy zwiększające aktywność samych osób niepełnosprawnych w dziedzinach dotyczących ich rehabilitacji, potrzebnej im pomocy, dostępie do środków ułatwiających im życie w rodzinie, pracy oraz w czasie wolnym. Bardzo duże znaczenie w omawianej problematyce odgrywa rola mass mediów, które mogą popularyzować w znacznie większym zakresie niż dotychczas imprezy rekreacyjne dla wszystkich. Ukazywanie podejmowanych przez ośrodki lokalne działań może stanowić wzorzec do naśladowania, a także pobudzać osoby niepełnosprawne, ich rodziny i przyjaciół do zabiegania o integracyjne imprezy rekreacyjne. Należy tutaj wyróżnić następujące cele integracyjnych zajęć rekreacyjnych:

- stworzenie sposobności do wspólnego przeżywania zadowolenia i radości oraz spotkań towarzyskich pełno jak i niepełnosprawnych uczestników rekreacji,
- pomoc w rozpoznawaniu przez osoby niepełnosprawne swoich możliwości i utrudnień, kształtowanie realnego obrazu siebie samego,
- pomoc w pozbyciu się hamulców psychicznych, barier w mentalności,
- ułatwianie komunikowania się z innymi,
- wzbudzanie zamiłowania do aktywności rekreacyjnej,
- przezwyciężenie lenistwa, bezwładu i wyuczonej bezradności, przygotowanie do życia społecznego.

Można zatem stwierdzić, iż determinanty uczestnictwa osób niepełnosprawnych w rekreacji ruchowej są podobne jak wśród osób sprawnych. Jednak nasilenie czynników niesprzyjających aktywności rekreacyjnej niepełnosprawnych jest znacznie silniejsze, a stygmatyzacja kalectwem jest dodatkowym utrudnieniem. W celu popularyzowania rekreacji wśród osób niepełnosprawnych należy zatem:

- dążyć do udostępnienia zajęć rekreacyjnych osobom niepełnosprawnym poprzez likwidację barier komunikacyjnych, architektonicznych oraz społecznych,
- organizować szkolenia kadr w celu zapoznania ich z możliwościami i utrudnieniami w organizowaniu rekreacji z udziałem osób niepełnosprawnych.

Dominika Markiewicz