Mózgowe porażenie dziecięce- czym jest i jak je rozpoznać?

Celem tego artykułu jest scharakteryzowanie mózgowego porażenia dziecięcego, przedstawienie jego definicji, klasyfikacji oraz podstawowych skutków fizycznych.
Mózgowe porażenie dziecięce (m.p.d.) nie jest jednostką chorobową, ale zespołem wielu objawów, powstałych na skutek uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. M.p.d. jest zaburzeniem bardzo niejednolitym, zarówno klinicznie jak i etiologicznie, stąd istnieje wiele jego definicji.
Waszyński stwierdza: „pojęciem m.p.d. określa się przewlekłe, nie postępujące zaburzenie czynności ośrodkowego neuronu ruchowego, będącego następstwem nieprawidłowego rozwoju lub uszkodzenia mózgu. Nie stanowi ono odrębnej jednostki chorobowej, lecz zespół objawów, spośród których na pierwszy plan wysuwa się upośledzenie funkcji motorycznych.”
Według definicji R. Michałowicza pod pojęciem m.p.d. należy rozumieć „ niepostępujące zaburzenie czynności będących w rozwoju ośrodkowego układu nerwowego, a zwłaszcza neuronu ruchowego, powstałe w czasie ciąży, porodu lub w okresie okołoporodowym.”
Z. Łosiowski definiuje m.p.d. jako „ zaburzenie czynności ruchowych i postawy będące następstwem uszkodzenia niedojrzałego mózgu lub jego zaburzeń rozwojowych.”
M. Borkowska proponuje następującą definicję: „m.p.d. jest zespołem różnorodnych objawów zaburzeń czynności ruchowych i napięcia mięśni, wywołanych uszkodzeniem mózgu lub nieprawidłowościami w jego rozwoju nabytymi przed uszkodzeniem w okresie okołoporodowym czy po urodzeniu we wczesnym dzieciństwie.”
Wymienione definicje wykazują, iż m.p.d. dotyczy uszkodzenia mózgu, zwłaszcza neuronu ruchowego. Powstałe uszkodzenie nie pogłębia się z biegiem lat, jedynie wraz z rozwoje fizycznym dziecka mogą się nasilić objawy kliniczne.
Różnorodny obraz objawów klinicznych jest przyczyną wielu klasyfikacji m.p.d. W podziale według zakresu i umiejscowienia porażenia wyróżnia się sześć postaci:
-monoplegia- porażenie jednej ręki lub jednej nogi
-hemiplegia- dotyczy obu kończyn po tej samej stronie ciała
-triplegia- porażenie trzech kończyn, silnie zaznaczone w kończynach dolnych
-diplegia- obustronny symetryczny niedowład
-paraplegia- porażenie tylko kończyn dolnych
-quadriplegia- porażenie wszystkich kończyn, lecz niereguralne, niesymetryczne.
Najbardziej rozpowszechnioną i opartą głównie o kryteria topograficzne jest klasyfikacja T. Ingrama. Wymienia on kilka postaci m.p.d.:
-porażenie kurczowe połowiczne
-obustronne porażenie kurczowe
-obustronne porażenie połowiczne
-postać móżdżkowa (ataktyczna)
-postać pozapiramidalna.
Niektórzy autorzy wymieniają jeszcze postać mono- lub triaparetyczną (porażenie jednej lub trzech kończyn). Poza tymi czystymi postaciami m.p.d., występują też postacie mieszane.
Obraz fizycznych skutków m.p.d. jest bardzo niejednorodny. Podstawowym defektem przewijającym się we wszystkich postaciach jest dysfunkcja narządów ruchu, a do zaburzeń współtoważyszących zalicza się m. in.:
-padaczkę
-upośledzenie umysłowe
-zaburzenie wzroku
-zaburzenie słuchu
-zaburzenie mowy
-zaburzenie zachowania.
W kolejnych artykułach postaram się przedstawić wybrane metody usprawniania dzieci i młodzieży z mózgowym porażeniem dziecięcym. Zachęcam do lektury.

Agnieszka Ewa Polus

Na podstawie:
Kazimierz Jacek Zabłocki: Mózgowe porażenie dziecięce w teorii i terapii. Warszawa 1998